تکنولوژی آموزشی و       برنامه ریزی درسی

نویسنده : آروين توکلي

چکيده :

 پيشرفت سريع تکنولوژي ، بويژه فناوري اطلاعات وارتباطات (ICT) ، روز به روز چشم اندازها و افق هاي روشن تري را جهت تسخير قلل علمي ، فني وصنعتي و حل مشکلات و مسايل بشر ارائه  مي کند ، و تک تک افراد و آحاد جامعه را به تلاش مضاعف در کسب مهارتهاي رايانه اي و کاربرد آنها در ساير علوم بويژه آموزش ملزم مي سازد ، به نحوي که امروزه افراد و جوامع ناتوان در بکارگيري فن آوريهاي جديد رايانه اي را بي سواد تلقي مي کنند . شبکه هاي  ارتباطي   و ا طلاعاتي بويژه اينترنت چهره آموزش سنتي و تعامل ميان معلم و شاگرد را در تمام سطوح آن از پيش دبستاني تا دانشگاهي دگرگون کرده اند . آنچه در ابعاد جهاني آموزش و ضرورت وجود آن حتمي است اين است که توسعه آموزش يک ضرورت جهاني و آموزش آنلاين[1] يکي از مهمترين راه حلهاي آن است . اين نوع آموزش با اينکه هنوز زمان کودکي خود را مي گذراند بر آموزش سراسر دنيا تاثير موثر گذارده است در سال 1984 انستيتو فناوري نيوجرسي اولين دوره کارشناسي و کارشناسي ارشد در رشته مهندسي را به صورت آنلاين راه اندازي کرد ، دانشگاه فونيکس در سال 1989 و دانشگاه مجازي کاليفرنيا  با ائتلاف 100 دانشکده و دانشگاه گامهاي بعدي را برداشتند .

کليد واژه : آموزش- تکنولوژي آموزشي- آموزش آنلاين – فناوري اطلاعات

مقدمه :

     امروزه فناوري اطلاعات به مدد فناوري ارتباطات فراگير شده و جهان را دگرگون ساخته است . مهمترين تغييراتي که اين فناوري در جهان بوجود آورده بوسيله مارشال مک لوهان[2] در يک عبارت خلاصه شده است و آن " تبديل جهان به يک دهکده جهاني است " ، بدين معنا که مردم نقاط مختلف در کشورهاي سراسر کره زمين به مثابه ساکنان يک دهکده امکان برقراري ارتباط با يکديگر و اطلاع از اخبار و رويدادهاي جهاني را دارند .

     فناوري اطلاعات ابزار قدرتمندي است که در کمترين زمان ممکن مي تواند ميان مردم جهان ارتباط برقرار سازد . اين ابزار ارتباطي قدرتمند با اطلاعات سروکار دارد . کاربرد فناوريهاي جديد اطلاعاتي بويژه آموزش آنلاين موجب بروز تحولات بسيار در کليه جنبه هاي يادگيري و آموزش شده است .

     چند دهه اي بيش نيست که اصطلاح تکنولوژي آموزشي جايي براي خود در فرهنگ تعليم و تربيت جهان اختصاص داده است ، قبل از آنکه کاربرد تکنولوژي آموزشي با مفهوم جديد و مترقي آن مطرح شود ، برنامه ريزان و معلمان در راه بهبود امر تدريس و محصول نتايج بهتر آموزش از مواد و وسايل آموزشي با مفهوم " سمعي و بصري" آن کمک مي گرفتند .

     مهتمرين تفاوت دنياي امروز با ديروز سرعت تحولات تکنولوژي عنوان شده است ، دنيا در حال تغيير است و سرعت اين تغيير روز به روز بيشتر مي شود ، تکنولوژي اطلاعات اساساً يک تغيير کلي و جامع است ، جوانان و نوجوانان بايد مهارتهاي لازم را کسب کنند و براي وصول به اين اهداف از تکنولوژي کمک بگيرند ( يزديان 1382)

     طبق مطالعات جديد هم اکنون 48 ميليون دانشجو در دانشگاههاي جهان در حال تحصيل هستند ، پيش بيني شده است اين تعداد تا سال 2010 به 100 ميليون نفر و در سال 2025 به 160 ميليون نفر خواهند رسيد .(ايدلوی 2002)[3] . مبانی نظری سنجش و اندازه گيری ، تجربه سایر کشورها، نظرهای متخصصان تعلیم و تربیت کشور و قشرهای گوناگون جامعه دال بر این است که پذیرش دانشجو از طریق کنکور به روش کنونی مناسب نیست و هر سال نه تنها به جوانان زیادی که نتوانسته اند به دانشگاه راه یابند لطمه روحی وارد می شود، بلکه بسیاری از پذیرفته شدگان نیز از رشته و محل تحصیل خود راضی نیستند . (حج فروش،1381)

آموزش آنلاین چیست ؟

هر شکل آموزشي که از یک شبکه برای ارائه خدمات ، عکس العمل متقابل یا تسهیل سازی استفاده می نماید را آموزش آنلاین گویند ، شبکه مذکور می تواند اینترنت ، یک شبکه محلی مدرسه یا دانشکده و یا حتی یک شبکه جهانی شرکتی باشد. آموزش می تواند یا به صورت انفرادی ( یعنی با استفاده از کامپیوتر آموزش ارائه می شود ) یا در کلاس انجام شود . کلاسهای آنلاین یا بطور همزمان (یعنی در یک زمان) یا بطور غیر همزمان ( یعنی در زمانهای مختلف) یا ترکیبی از هر دو صورت می گیرد . در این آموزش از چاپ (جهت کتابهای درسی، راهنمای درسی ، تکالیف وغیره استفاده می گردد) ، وسایل شنیداری دیداری یا صورت و تصویر ، داده ها مثل تستهای آنلاین ،فایلهای کامپیوتر ، صفحات وب برای ارائه محتویات درسی وغیره استفاده می شود .

در کلاسهای آنلاین نوع ارتباط بیشتر بصورت نوشتار است یعنی فقط استفاده از روش کنفرانس تلفن یا ویدئو به صورت ارتباط کلامی است . در کلاسهایی که بطور همزمان تشکیل می گردد معلمان و دانشجویان نظرات خود را ارائه می دهند، در این نوع آموزش معلم سوالات یا عناوین بحث و گفتگو را بطور هفتگی بیان می دارد ، اما در کلاسهای همزمان در مباحثه در زمان تعیین شده یعنی زمانیکه معلم درکلاس حضورداشته باشد ، انجام می پذیرد ، گفته می شود .

تعاریف آموزش آنلاین :

در سایت (( شرکت سخاروش)) (یادگیری الکترونیکی ، 1381) نوشته است : آموزش آنلاین  می تواند مبتنی بر دیسک فشرده ، شبکه ، اینترانت یا اینترنت باشد . آموزش آنلاین برای ارائه محتوا، از عناصر اطلاعاتی با فرمتهای متفاوت نظیر متن ، ویدئو، صدا، انیمیشن، گرافیک و محیطهای مجازی یا شبیه سازی شده استفاده می نماید .

الیوت میسي[4]  (آموزش الکترونیکی ،1382) می گوید، آموزش آنلاین ، فناوری شبکه را برای طراحی ، انتخاب ، اداره کردن و بسط دادن آموزش به کار می برد .

علیرضا مختاری (مختاری،2004)می نویسد:آموزش آنلاین عبارتست ازارائه محتوای آموزش و تجارب اساتید مجرب هررشته ازطریق فناوری الکترونیکی به دانشجویان علاقه مند، که این دانشجویان می توانند در هر نقطه جهان از این آموزشها بهره مند گردند .

گرگ پریست[5]   از ((شرکت آموزش الکترونیکی اسمارت فورس))[6]  موارد زیر را در تعریف آموزش آنلاین بیان می کند :

آموزش آنلاین پویا است . محتوای آن کاملاً به روز و در زمان دلخواه است ، بهترین منابع دسترس پذیر در این سیستم آموزشی پیوسته ، کارشناسان خبره هستند . آموزش آنلاین نوعی تشریک مساعی است . جامع و فراگیر است ، زیرا مطالب آموزشی را از منابع بسیار زیادی فراهم می کند .

مدلهای آموزش آنلاین :

مدلها کمک می کنند تا بتوان براساس آنها اطلاعات را آماده نمود . مدلها به صورتی هستند که مطالب زیادی از داده ها را در خود نگه می دارند . بطور کلی در مبحث مدلهای آموزش آنلاین ، مدلهای زیر مطرح است :

- مدل synchronous :

در این مدل ، یادگیری به صورت آنلاین می باشد ، کنفرانس های کاربردی ، کنفرانس های صوتی و تصویری ، گروه کارآموزان و کلاسهای مجاز از نمونه جالب توجه این مدل به شمار می آیند .

 - مدل Asynchronous:

در این مدل یادگیری به صورت off-line می باشد . یعنی فراگیر می بایست مطالب را از صفحاتی که از قبل آماده شده است و در سایت قرار گرفته است انتخاب نموده و از آنها استفاده نماید .

-       مدل computer base training :

در این مدل آموزش که بیشتر از طریق حافظه های جانبی نظیر لوح فشرده عرضه می گردد، محتوای دروس را می توان با تکنیک ها و تکنولوژی های موجود در نرم افزارهای تولید محتوا، تهیه و ارائه داد .

-       مدل internet base training: :

نگاه دیگر در آموزش آنلاین این است که بتوانیم مطالب و یا محتوا دروس را از طریق تکنولوژیهای موجود در شبکه به صورت web ارائه دهیم . البته این روش ارائه ، داشتن یک زیرساخت از شبکه مخابراتی کشور و نیروی انسانی ماهرتر جهت بکارگیری از اینترنت و طراحی محتوای آموزشی را    می طلبد .

آموزش آنلاين و اهداف آن :

     آموزش آنلاين استفاده از ابزارهاي تکنولوژيکي مختلفي مبتنی بروب يا توزيع شده در سطح اينترنت براي مقاصد آموزشي است . آموزش آنلاين نوع جديدي از آموزش است که در آن دانشجو يا آموزش پذير نياز به حضور در کلاسهاي فيزيکي ندارد ، در واقع يک محيط آموزشي مجازي و آنلاين در شبکه است . در آموزش آنلاين موضوعهاي درسي چنان برنامه ريزي شده اند که دانشجويان را به بهترين وجه راهنمايي کنند ، دانشجويان در اين سيستم آموزشي مي توانند با شرکت در اتاق بحث[7] با يکديگر يا با اساتيد و راهنمايان آموزشي به گفتگو بپردازند .

     به ياد داشته باشيد که بحث آموزش الکترونيکي [8] آموزش مجازي[9] دانشگاههاي مجازي[10] و بالاخره آموزش از طريق فرايند[11] در چارچوب فضاي اينترنتي مطرح شده و مورد استفاده و بهره برداري قرار گرفته است . در آموزش آنلاين امکان يادگيري دروس استادان مختلف در دانشگاههاي مختلف فراهم مي شود . همه استادان تمام دروس خود را به صورت آنلاين روي اينترنت قرار مي دهند ، اين بدان معناست که هزاران متن کامل درس در رشته هاي فناوري در دسترس همگان قرار خواهد گرفت .

     آموزش الکترونيکي و مبتني بر اينترنت ، دستاوردهاي ديگري نيز دارد که به آموزش از طريق فرآيند مشهور شده است ، طي فرآيند آموزش اينترنتي شما به مهارتها[12]و سواد رسانه اي بالاتر دست مي يابيد، همين آموزشها قدرت شما رابراي برنامه ريزي جهت زندگي بهتر بالاتر مي برد. ( کوبال 1993) [13]

            در آموزش آنلاين امکان استفاده از امکاناتي نظير کتابخانه هاي ديجيتال وتابلوهاي اعلانات ، اسناد ومدارک ، تقويم آنلاين و آموزشي ، محاوره متني ، سيستمهاي نظرسنجي ، امکان ايجاد مخزن نگهداري و اشتراک محتوا ، وجود دارد.

نگاهي کوتاه به دستاوردهاي بشر از تاريخ ظهور رايانه در نيمه اول قرن بيستم ميلادي و به دنبال آن گسترش شبکه هاي رايانه اي در سراسر دنيا تا به امروز و تاثيرات شگرفي که فناوري جديد اطلاع رساني بر توسعه وتحولات علمي ، فني ، اقتصادي ، فرهنگي ، آموزشي و اجتماعي داشته و موجب سرعت بخشيدن به ارتباطات و تبادل اطلاعات بين ميليون ها انسان و هزاران سازمان ملي و بين المللي گرديده، نشان مي دهد که نظريه دهکده کوچک جهاني عينيت يافته است . از همين منظر است که قرن بيست و يکم به عصر اطلاعات شهرت يافته است .

     امروزه اقتصاد جهاني بيش از آنکه بر عواملي از جمله توليد ثروت ، نيروي کار،مديريت اطلاعات، توليد علم و ... تکيه و تاکيد نمايد بر توسعه سرمايه انساني استوار بوده و در اين ميان نقش آموزش در توسعه منابع انساني کشورها انکارناپذير است . در همين راستا پيشرفتهاي نرم افزاري و سخت افزاري ، شبکه هاي رايانه اي را درامراطلاع رساني ، بستري جديد براي آموزش فراهم آورده است تا اغلب شهروندان با بهره گيري از قابليت هاي اين فناوري جديد بتوانند در زمره کاربران شبکه هاي جهاني اطلاعات در نظام هاي آموزشي قرار گيرند. در واقع بهره گيري از شبکه اطلاعات رايانه اي و فناوري اطلاع رساني راهکاري است جديد جهت تعميم و تنوع بخشي به آموزش عالي که مي تواند پاسخي به نياز طبيعي جامعه جوان کشور ما باشد . با چنين رويکردي ، انتخاب آموزش آنلاين در کنار آموزش حضوري و نيز دانشگاههاي معتبر فرصت ورود به تحصيلات دانشگاهي را آسان نموده و اميد به آينده روشن تر را در جوانان کشور شعله ور مي سازد تا با اميد به آينده و خودباوري ، از ظرفيتهاي موجود جهت رشد علمي و شکوفائي استعدادها و توانائي هاي خويش استفاده نموده و با عشق و علاقه به ميهن در ساختن ايراني آباد، و توسعه يافته سهيم باشند .                                                     

مزاياي آموزش آنلاين :

     معمولا آموزش به صورت آنلاين بهترين شيوه درسي به حساب مي آيد اما ممکن است اين سوال مطرح شود که آموزش آنلاين بايد چه ويژگيهايي داشته باشد ، آموزش آنلاين در مقايسه با آموزش سنتي داراي مزايا و ويژگيهاي منحصر به فرد فراواني است که به برخي از آنها اشاره مي شود :

-         آموزش در هر زمان ، در هر کجا ودر هر مقوله اي ،

-         آموزش بدون پيش نيازهاي يکسان ،

-         آموزش فردي در کنار يادگيري مشارکتي ،

-         انتخاب سرعت وروال آموزش باتوجه به نيازهاي فردي ،

-         کاهش هزينه (50 درصد صرفه جويي در زمان و به همين ميزان در هزينه ) ،

-         امکان ارتباط با دانشجويان و اساتيد در تمام دنيا و بحث و گفتگو با آنان ،

-         برخورداري از يک روش مطالعه انعطاف پذير مطابق نيازهاي آموزش پذير ،

-         برنامه ريزي آنلاين براي دوره هاي آموزشي ،

-         افزايش سرعت آموزش ،

-         کاهش نياز به فضاي بسته و محدود کلاسي ،

-         انجام آموزش هاي حين خدمت در نظام اداري ،

ضرورت اجراي آموزش آنلاين :

ازآنجايي که آموزش باز بايد با عدم اعمال شرايط پذيرش سنتي ، تسهيلات بيشتري براي يادگيري فراهم آورد و هدف آن نيز در اعطاي مدارک تحصيلي به فارغ التحصيلان خلاصه نمي شود ، يکي از ويژگيهاي برجسته دانشجويان دو نظام مذکور، تفاوت سني آنان است .

     دانشجويان دانشگاههاي سنتي بطور معمول از فارغ التحصيلان دبيرستاني در سنين 16 تا 20 سال يا به عبارت ديگر از نوجوانان تشکيل مي شوند ، در حاليکه دانشجويان نظامهاي آموزش باز را افرادي تشکيل مي دهند که اغلب بين سنين 20 تا 40 هستند (isoph،2004) به همين دليل در اغلب موارد ، اين آموزشها بعنوان آموزش بزرگسالان نيز شناخته مي شوند ، تفاوت سني اين دو گروه خود
مساله اي ديگر را به دنبال دارد، بدين معنی که عده اي از صاحبنظران در آموزش بزرگسالان بر اين نکته تاکيد مي ورزند که با بزرگسالان بايد چون بزرگسالان برخورد کرد نه چون نوجوانان و سوء رفتارها در اين مورد مي تواند اثرات نامطلوب آموزشي به بار آورد .

     در اکثر جوامع در حال پيشرفت ، تعداد کمي از زنان در مقايسه با مردان به دانشگاههاي سنتي راه مي يابند . طبيعتاً اين زنان که اغلب در مشاغلي نظير معلمي و جزء آن مشغول کار هستند ويا خانه دارند براي ادامه تحصيل از دانشگاههاي داراي آموزش آنلاين استفاده مي کنند . در نتيجه تعداد زيادي از دانشجويان اين موسسات را زنان تشکيل مي دهند .

     در ارتباط با هزينه هاي تحصيل به نظر مي رسد دانشجوياني که به دانشگاههاي سنتي راه مي يابند از امکانات مالي بهتري برخوردارند و اغلب آنها از دانشجوياني هستند که توسط خانواده و يا بودجه خانوادگي تامين مي شوند . به همين جهت از نظر مالي دغدغه خاص کمتري دارند و اين امر بطور طبيعي در بازدهي تحصيلي آنها تاثير بسزايي دارد . گرفتاريهاي شغلي دانشجويان و نيز متاهل بودن درصد زيادي از آنان ، از جمله نکاتي است که بر پيشرفت و چگونگي تحصيل دانشجويان مذکور اثري ويژه دارد (2004 NCAC) . اشتغال حرفه اي دانشجويان سيستم آموزش آنلاين از عمده ترين ويژگي هاي آنها و مهمترين دليل ورود آنها به اين نوع آموزش مي باشد . در سيستم آموزش آنلاين انگيزه دانشجويان ابعاد وسيعتري به خود مي گيرد . از مهمترين انگيزه ها براي دانشجويان آموزش آنلاين ، بهبود مهارتهاي شغلي به منظور پيشرفت ، شغل مناسب تر ، ترفيع در شغل و آشنايي با تکنولوژي جديد بوده است . با اين روش دانشجويان در فرايند يادگيري بطور فعال شرکت مي کنند و با قبول مسئوليت در برابر يادگيري خودشان در فرآيند يادگيري تلاش مي کنند . آنها با استفاده از ابزار الکترونيکي که آموزش را حمايت مي کنند به اطلاعات دسترسي پيدا مي کنند .

     اين رويکرد به يادگيري مستقل و انفرادي در جهت نيل به آرمان ها و اهداف آموزشي ياري نموده ، پيشرفت يادگيري دانشجويان را اندازه گيري ميکند و روابط بين استاد ، دانشجو و برابري آموزشي را تحقق مي بخشد ، به اين دليل در بسياري از کشورها برنامه هاي ملي و بنيادي ، در بخش آموزش و پرورش در زمينه دسترسي به فناوري نو اطلاعاتي و ارتباطي بوسيله دولت پيش بيني و به اجرا گذاشته شده است که از جمله ميتوان به برنامه سواد فناوري اطلاعات ، ارتباطات ايالات متحده آمريکا – برنامه ملي يادگيري در انگلستان برنامه تحول در آموزش و پرورش کشورهاي آلمان و فرانسه اشاره کرد ، همچنين تجربه کشورهايي چون ژاپن و کره جنوبي در سالهاي اخير به خوبي نشان مي دهد که تغيير و بازنگري در ساختار آموزش و پرورش در حفظ و بقاي رشد و توسعه اجتماعي ، فرهنگي و اقتصادي ملت ها تاثير حياتي داشته است . بطور کلي مي توان بيان نمود که فروشگاهها و انبارهاي عظيم اطلاعاتي موجب تغيير نقش مدارس، دانشگاهها و جوامع آموزشي شده است. (توزوس 1997)[14] معتقد است که يکي از مشهودترين اثرات آن گسترش همزمان بازار آموزشي براي فراگيران وبازارهاي مدرسه اي براي معلمان مي باشد ، وقتي رفتن به مدرسه ، مرکز تعليم و پرورش يا دانشگاه مشکل باشد ، مي توان از فاصله دور درس خواند .

     تدريس آنلاين با تدريس در مکانهاي آموزشي عادي خيلي تفاوت دارد . در کلاس درس معلم سعي مي کند که اطلاعاتي به فراگيران منتقل ساخته و فراگيران را در مورد آن اطلاعات آگاه سازد ، اما در تدريس آنلاين نقش معلم ها همانند نقش يک مربي و يا يک تعديل گر مي باشد و ارائه کننده مطالب يا اجرا کننده ، هرچه فراگيران بطور فعالتري در فرآيند يادگيري شرکت کنند ، نياز به ايجاد انگيزه خارجي کمتر مي شود ، بهرحال معلم بايد تعامل و مشارکت را تشويق کند و فراگيران را به شرکت در موضوعات تدريس شده و مشارکتي با همديگر ملزوم نمايد . نتيجه کلي اينکه موفقيت يا عدم موفقيت هر شخص در يک چنين سيستم درسي ، بستگي دارد به اين که شخص تا چه حد بتواند احساس مسئوليت کند و خود را عضوي از گروه بداند تا يک ناظر بيروني ، در حقيقت مساله اصلي توانايي عبور از مرز بيرون به درون گروه است (احديان 1382).

پیشنهادات :

     کاربرد رایانه در آموزش برنامه درسی که با شرایط و ویژگیهای فراگیر تنظیم می شود و مشکل تفاوتهای فردی را که از دیرباز در تعلیم و تربیت مطرح بوده کاهش می دهد، بدین معنی که اگر در آموزشهای سنتی معلمان فرصت کافی برای شناخت دانش آموزان و کارکردن انفرادی با آنها را ندارند ، رایانه می تواند فرصتها و تجارب یادگیری متفاوت و متنوعی در اختیار فراگیران قرار دهد .

     همچنين با صرف زمان بیشتری در مورد فراگیرانی که مشکلات یادگیری دارند آنها را به سطح مطلوب رسانده و بدین طریق مشکلات فردی در آموزش را برطرف نمايند .

     پیشنهاد می گردد دولت با فراهم کردن زیرساختهای مناسبی چون ، خطوط اینترنت پر سرعت، ارائه خدمات سخت افزاری و نرم افزاری مناسب و ارزان ، و تبلیغ آموزش الکترونیکی در بین مردم بستر مناسبی را برای رشد و ارتقاء سطح علمی کشور با استفاده از امکانات روز به وجود آورد .

نتيجه گیری :

     بهرحال هزاره جدید از آن جهانیان است و استفاده از وجود آموزش آنلاین و یا بطور کلی آموزش الکترونیکی امری است اجتناب ناپذیر ، آموزش از راه دور به کلیه افراد امکان ادامه تحصیل می دهد ، حتی کسانی که برنامه کاری و یا محل سکونت ، مانع از حضور آنها در کلاسهای درس دوره های حضوری مي باشد ، با استفاده از امکانات آموزشی جدید مانند شبکه جهانی وب و کلاسهای درس مجازی در دوره های آموزش از راه دور مدرن غالباً ارتباط تعاملی میان دانشجو با استاد و همچنین سایر دانشجویان وجود دارد، عنایت به این نکته لازم است که مزایای استفاده از آموزش الکترونیکی برای سازمانها و موسسات را نمی توان نادیده گرفت . از جمله مهمترین مزایای این شیوه برای سازمانها و موسسات می توان به کاهش هزینه ها ، که مهمترین عامل انتخاب آموزش آنلاین است و صرفه جویی ناشی از حذف بخشی از هزینه ها بویژه اجاره محل کلاسهای درس، هزینه مسافرت و رفت و آمد دانشجویان را نام برد ، پس امکان ارائه آموزش با کیفیت بالا برای علاقمندان فراگیری موضوعات مختلف علمی، با توجه به سطح نسبتاً پایین آموزش در بسیاری از دانشگاههای سنتی موجود ، علی الخصوص در مناطق دورافتاده، دسترسی آسان به آموزش عالی برای علاقمندانی که به دلیل ظرفیت پایین پذیرش دانشگاههای کشور امکان ادامه تحصیل ندارند امری است ضروری ، امید است با اتکال به خداوند بزرگ و پشتکار محققین و پژوهشگران این مرز و بوم به این مهم دست یابیم .

منابع :

         نردیان کاشانی ، ابوالفضل (1382). مقاله ارائه شده در اولین همایش آموزش الکترونیکی ،
        سازمان مدیریت صنعتی

    احدیان، مقدمات تکنولوژی آموزشی (1382)

     حسن زاده ، مریم (1382). یادگیری الکترونیکی

    تکنوساخت (گروه نرم افزاری) . (1383) . آموزش الکترونیکی نمودی از رویکردهای نوین به   آموزش و یادگیری .

     موسوی ، سیدعلی-سبزعلی گل، مجید (1385) . آموزش ICDL

-Knowledgent, history of e-learning (2004) . Retrieved march 8,2004, from www.virtual.com

-Differentiated instruction (2004). Effective classroom practices report. (NCAC), Natinal Center on Accessing the General Curriculu,.

-E-learning , Isoph (2004) , from www.Altavista.com

- Conceigao.S. & Daley,B.(2000). Constructivist Learning Theory To Web-based Course

Design:An Instructional Design Approach.

University of Wisconsin-Milwaukee, School of Education, Adult & Continuing Education

Program, Milwaukee, WI 53201 (2004).

- Ovearton, R. (2002). Find it on the net. (online) Available at: Http://www. pcword.

coni'reprints/lycos.litm.

-beverly,Abbey (2000) . instructional and cognitive impacts of web based education , idea

Group publication .p.p.

- Swan, K. (2001). Virtual interaction: Design factors affecting student satisfaction and precieved

learning in asynchronous online courses. Distance Education,22(2),306-331.