تکنولوژی آموزشی و       برنامه ریزی درسی

چکیده:

         ظهور اینترنت و امکان اتصال سریع اطلاعات به مثابه یک انقلاب فنی، تحول بی سابقه ای در عرصه وسایل ارتباط جمعی به وجود آورده است. ظهور جامعه اطلاعاتی که انسان در آستانه ورود به آن قرار دارد، بزرگترین تحول تاریخ تمدن محسوب می شود، عصری که در آن  اطلاعات موجی است که تأثیر آن همه ابعاد زندگی انسان را در بر می گیرد باید خاطر نشان کرد فناوری کامپیوتر بطور وسیع در جامعه گسترش پیدا کرده است و با تمامی جنبه های زندگی از مدرسه تا محل کار، خدمات بانکی، خرید و فروش، پرداخت مالیات تلفیق شده است. درجهان بیش از ۱۰ میلیون کودک با اینترنت سر و کار دارند آنها برای دستیابی به اطلاعات و برقراری ارتباط با دوستان و اعضای خانواده از طریق نامه الکترونیکی آموختن مهارت های رایانه ای و شرکت در بحث به اینترنت مراجعه می کنند. علی رغم جنبه های مثبت از قبیل جنبه های آموزش و ارائه خدمات ارتباطی و . . . رایانه و اینترنت جنبه های منفی نیز دارد. استفاده کنترل نشده کامپیوتر بویژه وقتی با دیگر فناوری ها از قبیل تلویزیون همراه باشد کودک را در معرض خطر اثرات مضر آن بر تکامل فیزیکی، اجتماعی و روانی قرار می دهد که از آنها می توان به مشکلات بینایی، اثر بر مهارتهای اجتماعی، مشکلات ارتباطی در خانواده و اعتیاد الکترونیکی اشاره کرد. از آنجائیکه کامپیوتر در همه جای زندگی حاضر است، مهم است که بفهمیم چگونه این تکنولوژی می تواند رشد و تکامل کودکان را بهبود ببخشد یا منحرف کند.روش انجام پژوهش از نوع کیفی وتوصیفی است  این مقاله سعی بر آن دارد  تا با بررسی برخی از عواملی که در اثر پدیده ای به نام فناوری در جامعه جهانی ابجاد شده تاثیر آنرا نیز بر رفتار کودکان بیان نماید.

کلید واژه: اینترنت، کودکان، قابلیت فناوری و اطلاعات

مقدمه:

        امروزه فناوری رایانه و اینترنت بطور وسیع در جوامع انسانی گسترش پیدا کرده است و با تمامی جنبه های زندگی از خانه تا مدرسه و محل کار و . . . تلفیق شده است. مهمترین تغییراتی که این فناوری بوجود آورده بوسیله مارشال مک لوهان در یک عبارت خلاصه شده است و آن تبدیل جهان به یک دهکده جهانی است. بدین معنا که مردم نقاط مختلف در کشورهای سراسر کره زمین به مثابه یک دهکده امکان برقراری ارتباط با یکدیگر و دسترسی به آخرین اخبار و رویدادهای جهانی را دارند. این فناوری نقش مهمی در زندگی کودکان ایفا می کند که به سرعت در حال افزایش است و علی رغم جنبه های مثبت از قبیل جنبه های آموزشی و ارائه خدمات ارتباطی و . . . رایانه و اینترنت جنبه های منفی نیز دارد.

        آموزش به کودکان به خصوص کودکان کم سن و سال از ظرافت و اهمیت بالایی برخوردار است. ذهن کودکان بسیار پویا و خلاق است و قابلیت یادگیری بی نظیری دارد. اگر شما بتوانید علاقه کودک را نسبت به یک موضوع جلب نمایید بزرگترین قدم را در آموزش کودکان برداشته اید. سپس باید ابزارهای کودکانه ای جهت ادامه یادگیری در اختیار کودک قرار دهید. قدرت یادگیری ذهن کودکان آنقدر بالا است که شاید یک شخص بالغ و تحصیلکرده نیز چنن قدرت پیگیری ذهنی ای نداشته باشد. (ماراهان، 2000)

        نکته مهم دیگری در مورد آموزش به کودکان وجود دارد که در روانشناسی کودک از اهمیت بسزایی برخوردار است. کودکان در حال آماده شدن برای زندگی پیچیده ای در آینده هستند و دنیای پیچیده غیر قابل درک ما در نظر کودکان بسیار ساده تر و معقول تر می نماید. هر گونه مهارتی که در کودکی کسب شود در آینده جزء بزرگترین مهارت های شخصی فرد می شود. (لزیور، 1993)

دلیل اهمیت فناوری ارتباطات و اطلاعات برای کودکان

        میزان انواع استفاده از اینترنت می تواند در جوامع مختلف بر طبق نیازهایی که دارند برآورده نشده و دارای شدت و ضعف باشد. برآورده کردن این نیازها از طریق محیط های مجازی خود می تواند پیامدهای ناخواسته ای داشته باشد، روشن شدن استفاده از اینترنت خود کمک بزرگی به شناخت مسائل و مشکلات جامعه می کند. اگر می خواهیم تأثیر فرهنگی رسانه های ارتباطی در جهان را درک کنیم باید این دیدگاه را کنار بگذاریم که رسانه ها شیوه های سنتی زندگی و اسلوبهای زندگی را با خطر مواجه    می سازند در حالیکه اینگونه نیست و اگر به شیوه صحیح استفاده شود رسانه ها نه تنها ارزشها و باورها را به چالش نمی کشانند بلکه موجب­گسترش و تحکیم سنت­ها و تأثیر بسزایی در میان کودکان و نوجوانان جهت شناسایی خود هستند. (تامسپون، 1385)

      فناوری اطلاعات و ارتباطات نقشی روز افزون در زندگی مردم ایفا کرده است و دولتها هدف دسترسی جهانی به اینترنت را تدوین کرده اند. این خود جنبه ای از تعلیم و تربیت برای سن پس از 16 سالگی است و مدارسی برنامه ریزی شده اند که به اینترنت دسترسی داشته باشند. فناوری اطلاعات و ارتباطات همچنین در حال تبدیل شدن به جنبه ای مهم در بخش اشتغال است و ابزاری برای مشارکت شهروندان در ارائه خدمات هر چه بیشتر است، به نحوی که محصولات و خدمات توسط واسطه­های الکترونیکی قابل دسترسی می­شوند. (وان،2005)

      کودکان احتمالاً بیم و ترس کمتری از اینترنت دارند تا بزرگسالان، و بدین ترتیب می توانند سریعتر با نحوه بهره برداری از فناوری تطابق یابند. بنابراین اگر اینترنت به خوبی مدیریت شود، می تواند ابزار مناسب و جذابی برای آموزش و یادگیری باشد. فناوری اطلاعات کمک منحصر به فرد و با ارزشی را نسبت به یادگیری دانش آموزان دارای نیازهای خاص ارزانی می دارد. این کار از طریق تقویت تجارت یادگیری آنان و بالابردن امکان دسترسی آنها به برنامه درسی وسیع تر اتفاق می افتد. ( دس، 2006)

نکاتی برای حفظ امنیت کودکان در اینترنت

اینترنت می تواند مکانی گسترده برای کودکان باشد تا بیاموزند، سرگرم شوند، با دوستان مدرسه ای گپ بزنند، و با آسودگی خیال به مکاشفه بپردازند. اما درست همانند دنیای واقعی، وب هم می تواند برای کودکان خطرناک باشد. قبل از اینکه به کودکانتان اجازه دهید که بدون نظارت شما به اینترنت متصل شوند، یک سری از قوانین باید تعیین شوند.
اگر نمی دانید که از کجا آغاز کنید، در اینجا چندین ایده در مورد چیزهایی که باید با کودکانتان بحث کنید تا به آنها در مورد استفاده ایمن تر از اینترنت بیاموزید، آورده شده است:
۱) کودکانتان را تشویق کنید که تجارب اینترنتی خود را با شما سهیم شوند. همراه با کودکانتان از اینترنت لذت ببرید.
۲) به فرزندانتان بیاموزید که اگر در مورد چیزی احساس ناخوشایندی دارند، باید به شما درباره آن بگویند.
۳) به فرزندانتان تأکید کنید که هرگز آدرستان، شماره تلفن یا سایر اطلاعات شخصی شامل جایی که به مدرسه می روند یا جایی که دوست دارند بازی کنند را ارسال نکنند.
۴) به کودکان بیاموزید که تفاوت بین درست و غلط در اینترنت همانی است که در دنیای واقعی وجود دارد.
۵) به کودکان بیاموزید که چگونه به دیگر استفاده کنندگان از اینترنت، احترام بگذارند. مطمئن شوید که آنها می دانند قواعد رفتار خوب فقط به دلیل اینکه پشت کامپیوتر هستند، تغییر نمی کند.
۶) به فرزندان تأکید کنید که به دارایی های دیگر کاربران احترام بگذارند. برایشان توضیح دهید که کپی های غیرقانونی از کارهای دیگران – مانند موسیقی، بازیهای تصویری و سایر برنامه ها- مانند دزدیدن آنان از یک فروشگاه است.
۷) به کودکانتان بیاموزید که هرچه که می خوانند و می بینند، صحیح نیست. آنها را تشویق کنید که در مورد صحت مطالب اینترنت از شما سؤال کنند.
۸) فعالیت های اینترنتی کودکان خود را با نرم افزارهای پیشرفته کنترل کنید. کنترل های اینچنینی می توانند به شما در تصفیه کردن محتویات مضر، آگاهی از سایت هایی که کودکانتان سر می زنند و فهمیدن آنچه انجام می دهند، کمک کنند.

استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس

       فناوری اطلاعات  و ارتباطات به خوبی در آموزش و پرورش جهانی جای خود را باز کرده است و اینک استفاده از آن تمام زمینه ها را در بر گرفته است. از دانش آموزان انتظار می رود با گسترده ای از فناوری آشنا باشند و مهارتهای لازم را برای کاربری مؤثر آن دارا باشند. دانش آموزان باید از موقعیتها و مزیتهایی که فناوری اطلاعات و ارتباطات می تواند مهیا سازد مطلع باشند و همچنین باید از موقعیتها و مزیتهایی که فناوری اطلاعات می­تواند برای حمایت­یادگیری در دیگر محیط­های تعلیم و تربیتی ارائه می­دهد بهره ببرند. (آترتون،2002)

       آموزش و پرورش جهانی تجربه های فناوری اطلاعات و ارتباطات و همچنین درکی را که یک کودک می باید دارا باشد تا بتواند توانایی ارتباط با فناوری اطلاعات و ارتباطات در او ایجاد شود، مدنظر دارد. اهداف قابل دستیابی برای این موضوع عبارتست از:

* کشف موضوعات و تبادل اطلاعات، توانایی جوابگویی به مشکلات از طریق جمع آوری، ردیابی، ذخیره و تسلط بر داده ها.

* رشد دادن ایده ها و محقق ساختن کارها، شامل کنترل و مدلسازی.

* بازبینی، بهینه سازی، و ارزیابی کار در حین پیشرفت، تبادل مشارکت و ارائه اطلاعات از طریق کلمات، اصوات و تصاویر.

* به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات داخل و خارج مدرسه و عادت کردن به استفاده از آن در زندگی روزمره(کراک، 2004)

     باید توجه داشت که اگر استفاده از اینترنت با کنترل و مراقبت کارشناسان همراه باشد در تسریع دریافت مطالب درسی توسط دانش آموزان بسیار مفید خواهد بود و دانش آموزان با دنیایی از اطلاعات در حوزه درسی مواجه می شوند که این امر هم به آموزش بهتر مطالب درسی کمک و هم نگرش دانش     آموزان را درباره مطلب درسی وسیع تر می کند. اینترنت به دانش آموزان کمک می کند تا وظایف محوله مدرسه را به نحوی بهتر و در فرصتی کمتر انجام دهند و بدین صورت زمان بیشتری را صرف آموختن عمیق مطالی کنند که برای آنها از اهمیت زیادتری برخوردار است. (وان، 2005)

تأثیر اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات بر رفتار

         علی رغم جنبه های مثبت از قبیل جنبه های آموزشی و ارائه خدمات ارتباطی، رایانه و اینترنت جنبه های منفی نیز دارند. (شاملو، 1382) استفاده کنترل نشده از کامپیوتر بویژه وقتی با دیگر فناوری ها از قبیل تلویزیون همراه باشد کودک را در معرض خطر اثرات مضر آن بر تکامل فیزیکی، اجتماعی و روانی قرار می دهد. فعالیت فیزیکی و تعاملات اجتماعی برای سلامت و خلاقیت کودک ضروری است در حالیکه اگر کودک مدت زمان زیادی را در مقابل صفحه کامپیوتر بگذراند او را از ورزش و دیگر فعالیت هایی که برای تکامل وی مفید می باشد بی بهره می کند. بعلاوه کودکان ممکن است در معرض محتویات خشن و جنسی که در حد سن آنها نیست قرار گیرند. بر اساس نتایج تحقیقاتی که اخیرا در آمریکا انجا م شده ، بیشتر بچه های 8 تا 17 ساله اگر مجبور شوند بین رسانه ها ی تفریحی مانند تلویزیون ، رادیو، اینترنت و حتی تلفن یکی را انتخاب کنند، اینترنت را ترجیح می دهند.( شیلرز،2000)

             ایِنترنت می تواند برای پدر و مادران و بچه ها به یک اندازه ترسناک باشد. ترسناک برای پدر و مادران چرا که می دانند بچه ها ممکن است به مطالب نامناسب در اینترنت برخورد کنند و ترسناک برای بچه ها، چون نمی دانند به چه سایتهایی بروند. با این حال کشش اینترنت برای بچه ها مقاومت ناپذیر است.

این موارد را می توان در چند گروه به شرح زیر طبقه بندی نمود:

ارتباط و تعامل

     اینترنت راههای ارتباطی ما با یکدیگر را تحت تأثیر قرار داده است. در حالیکه تقریباً تمامی کاربران اینترنت از پست الکترونیک استفاده می کنند. معلوم نیست آیا پست الکترونیک جایگزین گونه های ارتباطی پیشین می شود یا آنکه به آنها اضافه شده است. درخصوص تعامل انسانی، مسائل حاکی از آنند که هر چه افراد زمان بیشتری را صرف اینترنت کنند، از مدت زمانی که درون محیط های اجتماعی سپری می کنند کاسته می شود. پس باید به این نکته توجه کنیم که اگر بخواهیم از ارتباطات زیاد کودکان و نوجوانان در چت روم و استفاده آنها از فضای مجازی به منظور دوستیابی، پیشگیری نمائیم باید تلاش هایی را جهت برقراری روابط اجتماعی سالم برای کودکان خود انجام دهیم و اوقات بیشتری را صرف بردن کودکان به پارک و منازل افراد خانواده خود که دارای کودکان همسن و سال هستند، انجام دهیم. (کراک، 2004)

اعتیاد الکترونیکی

     يكي از جنبه هاي منفی اينترنت ، ورود بي هويت در آن است نوجوانان در صحنه اينترنت براي ايفاي هر نقشي، فرصت پيدا مي كنند. البته خصيصه مثبتي در اين كار هست، مجالي كه براي بروز و ظهور نوجوانان پيدا مي شود. . امكان خصوصي بودن امور نكته اي است كه كاربران جوان اينترنت بر آن تاكيد دارند و از سوال بزرگسالان درمورد نحوه استفاده از اينترنت آشفته مي شوند. اينترنت به نظر اين جوانان، جانشين فضاي عمومي مي شود. در اين شكل جوانان تجربه هاي بيشتر مي يابند. و درباره كنترل و كاربرد اين رسانه جديد داراي اطلاعات مي شوند. تنها مشكلي كه وجود دارد آن است كه رابطه بين نسل جوان و بزرگسال در فضاي شبكه اي محو شود.. بلوغ مرحله اي بحراني است كه نوجوانان بدنبال كشف ارزش ها و دروني كردن آن مي باشدو اينترنت با حجم نامحدود اطلاعات و ابزارهاي سريع ارتباطي، نوجوانان را با ابزارهاي ديگر ايجادهويت از طريق جست و جو روبرو مي كند. مع الوصف بايد بدانيم كه بسياري ازتعاملات موجود در اينترنت مستلزم ارتباط انساني نيست. استفاده از اینترنت حتی می تواند آثار و پیامدهای منفی بر رفتارهای جوانان و نوجوانان داشته باشد .

         کیمبر اس یانگ- روانشناس بالینی – پیشنهاد می کند که برخی کاربران اینترنت نشانه هایی از اعتیاد مشابه نشانه های الکی ها و قماربازان وسواسی اجباری از خود نشان می دهند.

طبق تحقیق یانگ (2000)، بسیاری از معتادان به اینترنت پیشینه اعتیاد و یا مشکلات روانی/ احساسی دارند، زنان و مردان بطور یکسان تمایل به اعتیاد دارند. گرچه مردان از طریق اطلاعات، بازیهای تعاملی تهاجم آمیز و چتهای صریح جنسی و سکس مجازی جویای موقعیت و تسلط هستند اما زنان چت رومها را همچون وسیله ای برای گسترش دوستی های حمایتی، یافتن روابط عاطفی یا شکایت از همسرانشان می­یابند. اگر چه دیدگاه­های متناقضی درباره وجود و شیوع اعتیاد به اینترنت و نمودار خصوصیات فرد معتاد وجود دارند.

مهارتهای اجتماعی

     علی­رغم اینکه اینترنت بعنوان یک فناوری شگفت­آور معرفی شده است بر مهارتهای اجتماعی افراد اثرات منفی دارد. (وان، 2005) بهترین راه برای کشف خود زمانی که کودک در حال رشد و یادگیری است، تعامل با دیگر کودکان می باشد. یادگیری از طریق تجربه و تحریک حسها اتفاق می افتد، که زمانی که کودک از کامپیوتر استفاده می کند کمتر اتفاق می افتد. کلیک کردن بر موس و بازیهای رایانه ای پیشرفت مناسب مهارتهای اجتماعی کودک را به تأخیر می اندازد. زمانی که کودک به اینترنت معتاد شد، انگیزش برای تعامل با دیگران کم می شود که خود اثرات منفی بر ارتباط شخصی و تعاملات اجتماعی دارد. (تامسپون،1385)

      مطالعات اخیز نشان می­دهد که استفاده از اینترنت سبب ایجاد احساس بدبختی، تنهایی و بطور کلی کاهش سلامت روانی می­شود. اشخاصی که از اینترنت بیشتر استفاده می­کنند دوستی­ها را کمتر حفظ کرده، زمان کمتری با خانواده صحبت می­کنند، استرس­های بیشتری را تجربه کرده اند و احساس تنهایی و افسردگی می کنند. (وان، 2005)

اینترنت و خانواده

     دلیل اصلی اکثر خانواده ها از خرید کامپیوتر و ارتباط با شبکه اینترنت در منزل آموزش می باشد. والدین اعتقاد دارند که این ابزار نگرش کودک را به مدرسه بهبود می بخشد. اما گسترش سریع استفاده از این فناوری سؤال مهمی که ایجاد  می کند تأثیر آن بر ارتباطات بین اعضای خانواده است. استفاده از اینترنت به چند دلیل بر روابط خانواده تأثیر می گذارد:

- استفاده از اینترنت یک فعالیت زمانگیر است پس می تواند مدت تعامل کودک با خانواده اش را کاهش دهد.

- اینترنت کشمکش های جدیدی را در خانواده ایجاد می کند.

- استفاده از صفحات وبی که از نظر محتویات متناسب سن کودک نمی باشد سبب بحث و کشمکش بین والدین و کودکان می شود.

- گاهی کشمکش ناشی از دستیابی کودکان به اطلاعات خصوصی والدین می­باشد. (مش، 2005)

اینترنت می تواند مكانی گسترده برای كودكان باشد تا بیاموزند، سرگرم شوند، با دوستان مدرسه ای گپ بزنند، و با آسودگی خیال به مكاشفه بپردازند. اما درست همانند دنیای واقعی، وب هم می تواند برای كودكان خطرناك باشد. قبل از اینكه به كودكانتان اجازه دهید كه بدون نظارت شما به اینترنت متصل شوند، یك سری از قوانین باید تعیین شوند.

نتیجه

       مدرسه می تواند مشاور آموزشی و پرورشی خوبی درباره فناوری اطلاعات و ارتباطات باشد و بسیاری از مدارس منابع مورد نیاز جهت آگاهی دادن به والدین و فرزندان آنها را نیز مهیا می کنند باید توجه داشت که در چند سال اخیر کامپیوتر و اینترنت به تدریج تا حدی جای تلویزیون را گرفته است و احتمال می رود که در آینده ای نزدیک نقش عمده تری از سایر وسایل ارتباطی را در زندگی کودکان و نوجوانان داشته باشد. برای اطمینان از استفاده بهینه و اینکه رایانه زندگی کودکان را در حال و آینده بهبود ببخشد بطور کلی توجه به پیشنهادهای زیر کمک کننده است:

- صحبت با کودکان درمورد نحوه استفاده از کامپیوتر و اشاره به خطراتی که در هنگام آنلاین شدن ممکن است آنها را تهدید کند.

- همراهی با کودکان هنگام حضور آنان در اتاق های گفتگوی اینترنتی

- اتصال به وب ها و یا برنامه های کامپیوتری که متناسب با رشد و تکامل کودک باشند.

- تشویق کودک به تعامل با خانواده بجای استفاده بیش از حد رایانه

- استفاده از کامپیوتر بعنوان ابزار مکمل آموزشی نه تنها راه آموزشی

- استفاده و مطالعه والدین از پژوهشهایی در مورد اثرات استفاده از کامپیوتر بر تکامل فیزیکی، هوشی، عقلی، اجتماعی و روانی کودکان.

- در مورد اینترنت اطلاعات بیشتری به دست آورید و مهارت خود را در استفاده از آن افزایش دهید.

- در مورد مسائلی که در رابطه با فعالیت های رایانه ای و اینترنتی در مدرسه کودک اتفاق می افتد اطلاعات به دست آورید.

منابع:

- تامپسون، جان. (1385). زبان تفکر و شناخت در روند کامل اجتماعی. ترجمه فیروزه شیروان لو، تهران: طوس.

- شاملو، سعید. (1382). بهداشت روانی، تهران، انتشارات رشد. ص 156- 147.

-Marahan. Martin. J. (2000). Incidence and correlates of Pathological interenet use amongcollege students. Computers in Human Behavior, 16,13-29.

-Lesieur. H.R. (1993). Pathological gambling, eatng disorders. An the Psychoactive substance use disorders. Journal of addictive fiseases, 12, 80-102.

- Wan L. K. children and computer Vision syndrome. www.allaboutvision.com.2005.  

- Krack. Harft. F.(2004). Rthe strong ties: The importance of philos in organizations in N. Nohrai Anf R. Eccles (Eds), Net works and organization: structure, from, anf avtion.Bastin. MA: Harvard Business school Press.

- Shields M.K, (2000). Children and computer technology: Analysis and recommendations. The Duture of chilfren and computer technology. Vol: lo-No:z P:4-10

- Mesch G.S. (2005). The internet and the family.UN of Oklahoma